Leiden Religie Blog

Zonder kennis van religie is de wereld onbegrijpelijk

Zonder kennis van religie is de wereld onbegrijpelijk Foto: Hans Splinter, via flickr.com

Wie niets van religie af weet, kan de wereld niet begrijpen. Juist daarom is het belangrijk dat leerlingen les krijgen op het gebied van religie. De oplossing volgens vijf jonge religiewetenschappers: religiekunde.

Er is iets vreemds aan de hand met religie in Nederland. Met grote regelmaat vliegen half geïnformeerde stellingen over Mohammed en ‘de islam’, over de joods-christelijke wortels van Nederland en over de al dan niet progressieve aard van paus Franciscus ons om de oren. Ondanks dit alles is religie op onze scholen vaak het ondergeschoven kindje. Leerlingen in het openbaar onderwijs krijgen nauwelijks les over religie, terwijl de scholen die godsdienst wel onderwijzen dit doen vanuit een levensbeschouwelijke visie, en niet vanuit een onafhankelijke, kritische blik op de rol van religie in onze wereld. Als we jonge Nederlanders willen voorbereiden op een geglobaliseerde maatschappij, waarin religie steeds nieuwe rollen krijgt toebedeeld, zal er snel iets moeten veranderen.

Het Platform Onderwijs 2032 presenteerde kortgeleden een conceptadvies voor het onderwijs van de toekomst, maar liet een uitgelezen kans schieten om het religieonderwijs te versterken. Burgerschap is het toverwoord van het advies, en grondwaarden zoals democratie en mensenrechten moeten ervoor zorgen dat leerlingen niet alleen ‘vaardig’ worden, maar ook ‘aardig’ en ‘waardig’. Het advies ziet geen rol voor religieonderwijs, gezien de afname van ‘traditionele vormen van houvast zoals godsdienst’. Met andere woorden: religie is achterhaald in onze ontkerkelijkte samenleving en kan daarom genegeerd worden in het onderwijs.

Sla de krant open en zie dat deze redenering de plank flink misslaat. Wereldwijd neemt de hoeveelheid gelovigen juist toe. Volgens het Amerikaanse onderzoeksinstituut Pew zal in 2050 87 procent van de wereldbevolking religieus zijn (tegen 84 procent nu). John Kerry, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, stelde onlangs niet voor niets: „Ik zeg vaak dat ik, als ik opnieuw zou kunnen kiezen, religiewetenschappen zou studeren in plaats van politicologie. Want religieuze actoren en instituties spelen een belangrijke rol in alle regio’s van de wereld en in bijna alle vraagstukken van de Amerikaanse buitenlandse politiek.”

Met Kerry stellen wij dat kennis van religie essentieel is om de wereld van de 21ste eeuw te begrijpen. De leerlingen van nu zijn de diplomaten, politici en zakenlui van de toekomst. Of het nu de Arabische wereld, de VS, China, of Latijns-Amerika zal zijn, toekomstige burgers zullen terecht komen in maatschappijen waar religie een dominant referentiekader is. Als Nederland internationaal een rol van betekenis wil spelen, kan het zich niet veroorloven om wereldvreemd te zijn. Maar ook op nationaal niveau is religieonderwijs van fundamenteel belang. De laatste decennia is er veel debat geweest over ’de islam’ en de Nederlandse ‘joods-christelijke cultuur’. Hierbij is vaak niet duidelijk wat er bedoeld wordt: is ‘de islam’ inderdaad een ideologie of toch een religie? Hoe heeft het religieuze verleden het huidige Nederland gevormd? Het helpt natuurlijk niet wanneer scholieren nauwelijks iets meekrijgen over religie. Inzicht in de verschillende vormen van de islam, jodendom en christendom is onontbeerlijk in een religieus-pluriforme maatschappij als Nederland.

Kortom, bij de hedendaagse samenleving hoort goed religieonderwijs. Hiermee bedoelen we niet catechese of levensbeschouwelijke vorming. Wij zien een noodzaak voor kritisch, onafhankelijk onderwijs over religie. We noemen dit religiekunde. Religiekunde werkt vanuit een neutraal en religiewetenschappelijk perspectief. Het besteedt aandacht aan de geleefde religie van gelovigen, maar stelt ook leerlingen in staat om kritisch te kijken naar religie.

Of je de toekomst van religie een warm hart toedraagt of niet is niet de vraag. Kennis van religie, net als kennis van Engels en economie, is simpelweg noodzakelijk om de uitdagingen van de 21ste eeuw aan te gaan. We kunnen ons hoofd niet in het zand steken en hopen dat religie als vanzelf verdwijnt. Daarom pleiten wij voor een vaste plek voor religiekunde in het voortgezet onderwijs.

Dit artikel is reeds verschenen in NRC op 2 november 2015 en werd geschreven door Markus Altena Davidsen (UD godsdienstsociologie, Universiteit Leiden), Ernst van den Hemel (postdoc, Universiteit Utrecht), William Arfman (postdoc, Tilburg University), Daan Beekers (postdoc, Universiteit Utrecht), Brenda Mathijssen (promovenda, Radboud Universiteit Nijmegen).

5 Comments

Lady Samsung
Geplaatst 4 november 2015, 21:01 door Lady Samsung

De religiekunde die u voor ogen staat, moet dan wel een volstrekt neutrale vorm van onderwijs zijn. De filosoof Floris Van den Berg stelt dat “kinderen opvoeden met religieuze denkbeelden een vorm van mishandeling is”. Dat gaat natuurlijk te ver, maar het biedt wel een opstapje richting realiteit. Ik ben van mening dat preventie tegen theoretische geladenheid bij jonge kinderen wél enorm van belang is. Leren over en respect hebben voor elkanders (on)geloof zou heel veel latere frictie kunnen voorkomen. Maar het zal vooral bij kinderen die leven in maatschappelijk isolement een zo goed als ondoenlijk streven zijn, vrees ik. En het is zeer de vraag of de de Nederlandse linkse politieke partijen misbruikende Islamitische belangen dit nog zullen toestaan.

Arinde
Geplaatst 15 november 2015, 13:25 door Arinde

Mooi stuk en belangrijke inhoud.
Terwijl ik het stuk las dacht ik: dit moet in een krant staan. Maar dat is dus al gebeurd, las ik aan het einde. Terecht!

Jan van der Weerd
Geplaatst 17 november 2015, 14:08 door Jan van der Weerd

Religiekunde belangrijk ? OK, maar dan niet alleen op de verstandelijke, kennis-georiënteerde manier als hier besproken, maar ook met aandacht voor “geloven” - niet in de zin van (zoals zo vaak verstaan:) “horen bij een kerk(/moskee/...)”, “de schriften kennen”, “de geboden kennen en opvolgen”, MAAR OOK: werkelijk geloven in de zin van religieus beleven. Zo’n lidmaatschap en die kennis kunnen wel helpen en inspireren tot religieuze beleving, maar is niet alles wat religie inhoudt.

Arjan
Geplaatst 28 november 2015, 15:26 door Arjan

Dat noemen ze preken voor eigen parochie. En binnen het nog altijd verzuilde Nederlandse onderwijsstelsel zie ik neutrale religiekunde als een contradictio in terminis. Veel slimmer lijkt het mij om onze leerlingen generiek aan te leren hoe om te gaan met al die andere denkbeelden, met nadruk op de vaardigheid en niet op de kennis. En dan niet alleen religieus, maar ook cultureel, politiek en langs al die andere scheidslijnen die er zijn.

Lady Samsung
Geplaatst 1 december 2015, 22:39 door Lady Samsung

Ik kan hierin mee, Arjan. Mag ik het aanleren en stimuleren van sociale intelligentie noemen? De kunst van het handlen van andermans denkbeelden is de basis van het beladen begrip respect. En wederzijds respect vormt de basis van verdraagzaamheid.

Plaats een reactie

Name (required)

E-mail (required)

Een avatar? Ga naar www.gravatar.com

Onthoud mij
Hou me op de hoogte van reacties